Çocukluk Çağı Kanserleri Farkındalık Ayı olan Altın Eylül kapsamında, Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı'ndan Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, kemoterapi ve radyoterapinin çocukların ağız ve diş sağlığı üzerindeki potansiyel etkileri ile tedavi öncesi ve süresince uygulanacak koruyucu ağız bakımının kritik rolü hakkında önemli açıklamalarda bulundu. Dr. Şen, kanser tedavisinin çocukların genel sağlığı kadar ağız ve diş yapısını da derinden etkileyebileceğine işaret etti.
Kanser Tedavisinin Ağız ve Diş Sağlığına Etkileri
Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, çocukluk çağı kanserlerinde uygulanan kemoterapi ile özellikle baş ve boyun bölgesine yönlendirilen radyoterapi süreçlerinin, ağız ve diş yapısını doğrudan hedef alarak çeşitli sorunlara neden olabildiğini belirtti. En yaygın rastlanan komplikasyonlardan birinin, ağız mukozasında meydana gelen kızarıklık, hassasiyet ve yaralar olduğunu ifade eden Şen, bu durumun “oral mukozit” olarak adlandırıldığını ve şiddetli ağrıya yol açarak çocukların yemek yemesini, hatta bazen konuşmasını bile güçleştirebildiğini aktardı. Ayrıca, ağız kuruluğu, tat alma duyusunda bozukluklar, dişlerde hassasiyet artışı, çürük oluşumunda hızlanma, diş eti rahatsızlıkları ve mantar veya viral enfeksiyonların da sıkça görüldüğünü ekledi.
Baş-boyun bölgesine uygulanan radyoterapinin, tükürük bezlerini etkilemesi nedeniyle kalıcı ağız kuruluğu gelişimine sebep olabileceğine dikkat çeken Dr. Şen, aynı zamanda çene hareketlerini kısıtlayan “trismus” durumunun da ortaya çıkabileceğini vurguladı. Uzun vadede ise, özellikle tedavinin küçük yaşlarda uygulanması halinde, dişlerin gelişiminin olumsuz etkilendiği gözlemlenebilir. Bu durum, dişlerde şekil ve boyut anomalileri, mine gelişim bozuklukları, bazı dişlerin hiç oluşmaması ve çene-yüz gelişiminde değişiklikler gibi sonuçlar doğurabilir.
Ebeveynler İçin Önemli İpuçları ve Koruyucu Önlemler
Dr. Öğr. Üyesi Şen, ağız içi lezyonların başlangıçta kızarıklık, hassasiyet ve yanma hissiyle kendini gösterip daha sonra ağrılı ülserlere dönüşebildiğini ifade etti. Bu tür durumların, çocuğun yemek yemekten, sıvı almaktan veya dişlerini fırçalamaktan kaçınmasına neden olabileceğini dile getirdi. Özellikle küçük çocuklarda ağrının sözel olarak ifade edilemeyebileceği durumlarda, iştahsızlık, yemek yerken ağlama veya ağız bakımına karşı direnç gösterme gibi belirtilerin önemli uyarı işaretleri olduğunu belirtti.
Ailelerin özellikle dikkat etmesi gereken kritik durumları sıralayan Dr. Şen, çocuğun yeterli sıvı veya besin alamaması, ağız yaralarının hızla yayılması, belirgin kanama varlığı veya ağızda enfeksiyonu düşündüren değişikliklerin ortaya çıkması halinde derhal hekimle iletişime geçmenin büyük önem taşıdığını vurguladı. Tedavi sürecinde bağışıklık sisteminin baskılandığı düşünüldüğünde, enfeksiyon belirtilerinin her zaman açık olmayabileceği uyarısında bulunan Şen, iyileşmeyen veya 14 günden uzun süren ağız lezyonlarının da mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerektiğini ekledi.
Diş eti çekilmesinin, kanser tedavisinin doğrudan bir sonucu olarak kabul edilmediğini belirten Dr. Şen, ancak tedavi sürecinde ağız sağlığının genel olarak bozulması, ağız kuruluğu, beslenme alışkanlıklarındaki değişiklikler ve ağız bakımının aksamasının diş eti dokularını olumsuz etkileyebileceğinin altını çizdi. Ağız içinde hissedilen ağrı ve mukozit nedeniyle çocukların dişlerini yeterince fırçalayamayabileceğini, bunun da ağızdaki bakteri yükünü artırabileceğini ifade etti. Yanlış veya travmatik fırçalama tekniklerinin de diş eti dokularına zarar verebileceğini söyleyen Şen, bu nedenle diş eti değişikliklerinin sadece “kanser tedavisinin yan etkisi” olarak değil, tedavinin kendisi ile ağız bakımındaki değişiklikler bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Tedavi Öncesi Hazırlık ve Ağız Bakımı Protokolü
Kemoterapiye başlamadan önce ağızda mevcut çürükler, diş eti rahatsızlıkları veya diğer enfeksiyon odaklarının tedavi edilmesinin kritik olduğunu vurgulayan Dr. Şen, bunun temel nedeninin kemoterapi sırasında çocuğun bağışıklık sisteminin zayıflaması olduğunu açıkladı. Normal koşullarda kontrol altında tutulabilen bir diş enfeksiyonunun, bağışıklık sistemi baskılandığında çok daha ciddi bir hale gelerek kanser tedavisinin seyrini olumsuz etkileyebileceğini dile getirdi. İdeal yaklaşımın, onkoloji tedavisi başlamadan önce ağızda mevcut veya gelecekte sorun oluşturma potansiyeli olan enfeksiyon odaklarını ortadan kaldırmak olduğunu kaydeden Şen, bu sürecin diş kaynaklı enfeksiyonları, ileri diş çürüklerini, ciddi periodontal sorunları ve prognozu kötü dişleri kapsadığını ekledi. Amaç, kanser tedavisini geciktirmek değil, gelecekte ciddi enfeksiyon risklerini mümkün olduğunca önceden bertaraf etmektir.
Çocuk onkoloji hastalarında koruyucu ağız ve diş bakımı protokolü hakkında bilgi veren Dr. Öğr. Üyesi Şen, temel yaklaşımın ağız içini mümkün olduğunca temiz ve travmadan uzak tutmak olduğunu ifade etti. Çocuğun genel durumu elverdiği sürece, yumuşak kıllı bir diş fırçası kullanarak günde 2-3 kez dişlerini ve dilini temizlemesi gerektiğini belirtti. Tedavi döneminde ağız hijyeninin sürdürülmesinin, ağızdaki mikroorganizma yükünü azaltarak enfeksiyon ve mukozit riskini yönetmeye yardımcı olduğunu söyledi. Florürlü diş macunu kullanımının önemine değinen Şen, çürük riski ve ağız kuruluğu olan çocuklarda florür içeren ek koruyucu uygulamaların hekim tarafından planlanması gerektiğini vurguladı. Beslenmede ise, özellikle şekerli ilaçların ve yüksek karbonhidrat içeren takviyelerin çürük riskini artırabileceği unutulmamalıdır. Ağrı veya mukozit dönemlerinde ise çok sıcak, baharatlı, sert, kıtır ve asidik gıdalardan uzak durulmalıdır. Ayrıca, ağız kuruluğu yaşayan çocuklarda sık su içmek, şekersiz sakız çiğnemek veya uygun tükürük destekleyici ürünler kullanmak ve alkol içermeyen ağız bakım ürünlerini tercih etmek faydalı olabilir. Çocuk diş ipini doğru ve travma oluşturmadan kullanabiliyorsa günlük kullanımına devam edilebilir; ancak kanama veya ağrı oluşuyorsa sorunlu bölge zorlanmamalıdır. Bağışıklık ve kan hücrelerinin çok düşük olduğu dönemlerde, diş etlerine zarar verebilecek kürdan veya bazı su püskürtmeli cihazların kullanılması önerilmez.
"Kanser tedavisi sadece hastalığı tedavi etmekten ibaret değildir; çocuğun tedaviyi güvenli ve mümkün olduğunca rahat bir şekilde sürdürebilmesi de önemlidir."
Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, ağız sağlığının kanser tedavisinin ayrılmaz bir parçası olarak görülmesi gerektiğinin altını çizdi. Ağızda mevcut bir enfeksiyonun veya tedavi sırasında gelişen ciddi yaraların, çocuğun yemek yemesini, sıvı almasını ve genel durumunu olumsuz etkileyebileceğini, hatta bazı durumlarda kanser tedavi planını güçleştirebileceğini ifade etti. Bu nedenle diş hekimi kontrollerinin, kanser tedavisinin dışında ayrı bir konu olmadığını vurgulayan Şen, kemoterapi veya radyoterapi başlamadan önce ağızdaki potansiyel enfeksiyon kaynaklarının belirlenmesinin, tedavi boyunca ağız hijyeninin korunmasının ve gelişebilecek yan etkilerin erken dönemde yönetilmesinin, çocuğun yaşam kalitesini ve tedavi sürecinin güvenliğini desteklediğini belirtti. Sağlıklı bir ağzın sadece sağlıklı dişler anlamına gelmediğini, kanser tedavisi gören bir çocuk için genel sağlığın da önemli bir bileşeni olduğunu sözlerine ekledi.
