Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, çocuklarda gözlemlenen nörogelişimsel bozukluklar hakkında önemli bilgilendirmelerde bulundu. Dr. Kilit, bu rahatsızlıkların çeşitlerini, genel semptomlarını ve özellikle Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) kapsamında ortaya çıkan belirgin fiziksel ve davranışsal göstergeleri detaylandırarak, erken tanı ve müdahalenin hayati rolüne dikkat çekti. Çocukluk döneminde başlayan ve bireyin bilişsel, sosyal, dilsel, motor ve davranışsal gelişimini etkileyen nörogelişimsel bozukluklar, ebeveynlerin dikkatle izlemesi gereken önemli bir sağlık konusudur.
Nörogelişimsel bozukluklar, çocukların gelişimsel süreçlerinin birçok farklı alanında etkileşim gösteren karmaşık bir grup durumu ifade etmektedir. Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit'in belirttiğine göre, bu gelişimsel rahatsızlıklar genellikle çocukluk çağında kendini göstermeye başlar ve bireylerin yaşam boyu sürebilecek bilişsel yeteneklerini, sosyal etkileşimlerini, dil gelişimini, motor becerilerini ve davranışsal düzenlemelerini etkileyen bir dizi durumu kapsar. Tıp dünyasında, özellikle Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'nın beşinci versiyonu olan DSM-5 tanı kriterlerine göre, bu bozukluklar altı ana başlık altında sınıflandırılmaktadır.
Nörogelişimsel Bozuklukların Geniş Yelpazesi
Dr. Öğr. Üyesi Kilit, nörogelişimsel bozuklukların altı ana kategorisini şu şekilde sıralamıştır: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Özgül Öğrenme Güçlüğü (disleksi veya disgrafi gibi durumları içeren), Dil ve İletişim Bozuklukları, Anlıksal (Zekâ) Yetersizlikleri ile Motor Bozukluklar (tik bozuklukları ve Tourette Sendromu gibi). Her bir nörogelişimsel bozukluğun kendine özgü belirtileri bulunmakla birlikte, bu geniş hastalık grubunda bazı ortak özellikler de gözlemlenmektedir. Çocuklarda el yazısı yazma veya düğme ilikleme gibi hassas ince motor becerilerde ya da denge kurma, yürüme ve koşma gibi kaba motor becerilerde gelişimsel gecikmeler veya koordinasyon problemleri ortaya çıkabilir. Ayrıca, günlük yaşam aktivitelerinde ve genel işlevsellikte kısıtlılıklar yaşanabilir. Belirli konulara odaklanmış ve sınırlı ilgi alanları, yeniliklere karşı belirgin bir direnç, tekrarlayıcı davranış kalıpları ve takıntılı özellikler de bu grubun ortak belirtileri arasında yer almaktadır. Bu belirtilerin erken fark edilmesi, çocukların gelişimsel süreçlerine uygun desteklerin sağlanması açısından büyük önem taşır.
Otizm Spektrum Bozukluğunda Görülen Özel İşaretler
Otizm Spektrum Bozukluğu, nörogelişimsel bozukluklar arasında kendine özgü hem davranışsal hem de fiziksel belirtilerle öne çıkar. Dr. Öğr. Üyesi Kilit'in belirttiğine göre, bu bozuklukta en sık karşılaşılan fiziksel bulgulardan biri, çocuğun parmak ucunda yürümesidir. Bu durum, kaba motor gelişimindeki farklılıkların önemli bir göstergesi olarak kabul edilir ve dikkatle değerlendirilmesi gereken bir işarettir. Davranışsal alanda ise, Otizm Spektrum Bozukluğu'nda tekrarlayıcı hareketler oldukça belirgindir. Örneğin, el çırpma, sallanma veya farklı beden hareketlerinin sürekli olarak tekrarlanması sıkça gözlemlenir. Çocuklar, belirli konulara karşı yoğun ve kısıtlı ilgi alanları geliştirebilirler; bu ilgi alanları bazen takıntılı bir hal alabilir. Günlük rutinlere aşırı bağlılık gösterme ve bu rutinlerin bozulmasına karşı güçlü tepkiler verme de OSB'nin öne çıkan özelliklerindendir. Ayrıca, bazı çocuklarda ince motor becerilerin akranlarına göre daha yavaş geliştiği ve günlük yaşam becerilerini yerine getirme konusunda ek desteğe ihtiyaç duydukları gözlemlenebilir. Bu belirtilerin bir arada değerlendirilmesi, doğru tanıya ulaşma ve çocuğa özel destek programları oluşturma yolunda kritik bir adımdır.
