Diyabetes mellitus, genellikle belirti vermeden uzun süre devam edebilen ve kontrol altına alınmadığında hayati organlara ciddi zararlar verebilen önemli bir sağlık sorunudur. Kalp, böbrek, göz ve sinir sistemi gibi sistemleri etkileyebilen bu hastalık, insülin direnci veya eksikliği nedeniyle kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkar. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, hastalığın sessiz seyreden türlerine karşı uyarılarda bulunarak erken teşhisin hayati önemine değindi.

Sessiz İlerleyen Tip 2 Diyabet ve Risk Faktörleri

Tip 1 diyabette bağışıklık sisteminin insülin üreten hücrelere saldırması, tip 2 diyabette ise vücudun insüline yeterince tepki verememesi temel mekanizmalardır. Gebelik sırasında gelişen gestasyonel diyabet de diğer türler arasında yer alır. Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin belirtilerini fark etmeden yıllarca ilerleyebildiğini belirterek, risk grubundaki bireylerin şikayet oluşmadan önce tarama yaptırmaları gerektiğini vurguladı. Bu kapsamda, 35 yaşından itibaren kilosundan bağımsız olarak herkesin üç yılda bir diyabet taraması yaptırması önerilmektedir. Aile öyküsü, obezite, yüksek tansiyon, düşük HDL kolesterolü, yüksek trigliserid, prediyabet tanısı, gebelik diyabeti öyküsü, 4 kg ve üzerinde bebek doğurma durumu, polikistik over sendromu (PKOS) ve fiziksel hareketsizlik başlıca risk faktörleri arasında sayılıyor.

Erken Teşhis ve Prediyabet Döneminde Alınacak Önlemler

Diyabetin erken evrede sık idrara çıkma, aşırı susama, ağız kuruluğu, nedensiz kilo kaybı, halsizlik, bulanık görme, sık enfeksiyon geçirme, yaraların geç iyileşmesi ve uzuvlarda uyuşma gibi belirtileri olabilir. Ancak bu belirtiler günlük yaşamda farklı rahatsızlıklarla karıştırılabildiği için dikkatli olunmalıdır. Tanıda açlık kan şekeri ve HbA1c testleri ön plana çıkmaktadır. Açlık kan şekeri en az sekiz saatlik açlık sonrası ölçülürken, HbA1c testi son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösterir. Gerektiğinde ikinci ölçüm veya şeker yükleme testi (OGTT) ile tanının doğrulanması sağlanabilir.

Prediyabet döneminde alınan yaşam tarzı değişiklikleriyle tip 2 diyabete ilerleme riski azaltılabilir. Fazla kilolu kişilerin başlangıç ağırlıklarının yüzde 5-7'sini kaybetmesi, haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapması, şekerli içeceklerden kaçınılması, lif açısından zengin beslenilmesi ve sigaranın bırakılması önerilir. Ayrıca bazı hasta gruplarında hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi de uygulanabilmektedir. Prediyabeti olanların yılda bir, gebelik diyabeti öyküsü bulunanların ise doğum sonrası en az üç yılda bir taranması tavsiye ediliyor.

Komplikasyonlar ve Düzenli Takip Süreci

Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, küçük ve büyük damar yapılarında hasara yol açarak kalp krizi, felç, böbrek yetmezliği, görme kaybı ve sinir hasarı gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Sinir hasarı özellikle el ve ayaklarda uyuşma, yanma ve his kaybına yol açarak ayak yaraları ve enfeksiyon riskini artırır. Bu nedenle diyabet yönetimi sadece kan şekeri kontrolü değil, bütünsel bir yaklaşım gerektirir. Tedavi sürecinde HbA1c kontrolü durum stabil olduğunda altı ayda bir, tedavi değişikliğinde veya hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir yapılmalıdır. Böbrek fonksiyonları, protein kaybı, göz dibi muayenesi, ayak muayenesi (yılda en az bir kez) ile kan basıncı ve kolesterol düzeylerinin düzenli takibi, hastalığın ilerlemesini engellemek ve yaşam kalitesini korumak açısından ayrılmaz bir parçasıdır. Kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterolün kontrol altında tutulması, diyabetin sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibiyle yönetilebileceğinin göstergesidir.