İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay tarafından başlatılan bokaşi kompostu uygulaması, kent genelinde büyük ilgi görerek 4 bin 556 haneye ulaştı. Organik atıkların evde dönüştürülmesini hedefleyen bu proje, Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı tarafından yönetiliyor. İzmirlilere sürdürülebilir atık yönetimi konusunda toplam 128 eğitim düzenlenerek, vatandaşların çevre dostu uygulamalara aktif katılımı sağlandı.
Başkan Dr. Cemil Tugay'ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonu doğrultusunda hayata geçirilen “Dönüşüme Evde Başla” projesi, İzmir'de bokaşi kompost uygulamasının yaygınlaşmasına öncülük ediyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü, sağlıklı toprakların korunması, organik atıkların kaynağında değerlendirilmesi ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının desteklenmesi amacıyla bu projeyi yürütüyor. Son olarak Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nde gerçekleştirilen bir etkinlikte, İyi Tarım İzmir uygulaması üzerinden başvuran ve uygun bulunan 105 vatandaşa daha bokaşi kompost seti teslim edildi. Bu yıl içerisinde toplam 4 bin 556 adet bokaşi kompost seti dağıtımı gerçekleştirilmiş durumda.
Bokaşi Kompostu Nedir ve Faydaları Nelerdir?
Japonca'da “fermente organik madde” anlamına gelen bokaşi (bokashi) kompostu, mutfaklardan çıkan meyve ve sebze atıkları, yemek artıkları, çay ve kahve posası gibi organik materyallerin, koku, sinek veya haşere oluşturmadan kapalı kovalar içinde fermente edilmesini sağlayan yenilikçi ve çevreci bir yöntemdir. Bu süreç, oksijenin sınırlı olduğu bir ortamda yararlı mikroorganizmalar aracılığıyla gerçekleşir. Böylece organik atıklar çürümeye bırakılmadan, değerli bir ürüne dönüştürülür.
Ev ortamında kolayca uygulanabilen ve özellikle apartman yaşamına uygun olan bu sistem, günlük atık yönetiminde pratik çözümler sunar. Fermantasyon süreci sonunda elde edilen fermente ürün, toprağın yapısını iyileştiren ve besin değeri yüksek bir toprak düzenleyici olarak kullanılabilir. Ayrıca, fermantasyon sırasında oluşan bokaşi sıvısı, seyreltilerek doğal bir sıvı gübre olarak bitkilere uygulanabilir. Bu yöntemle organik atıklar yeniden toprağa kazandırılır, atık hacmi azalır ve kimyasal gübre kullanımına olan ihtiyaç düşer.
Projeye Katılım ve Uygulama Süreci
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin Ocak 2026'da başlattığı bu projede, bugüne kadar İzmir'in farklı ilçelerinde toplam 128 bokaşi kompost eğitimi düzenlendi. Bu eğitimler aracılığıyla katılımcılara, evsel organik atıkların kaynağında nasıl ayrıştırılacağı, bokaşi yöntemiyle ön kompost üretimi ve elde edilen ürünün toprak verimliliğine katkıları hakkında uygulamalı bilgiler sunuldu.
Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, kompostlarını kendileri kullanmak istemeyen vatandaşlardan dolu kompost kovalarını teslim alarak, yerine yeni kovalar sağlamaktadır. Toplanan ön kompostlar daha sonra Konak Kadifekale Mahalle Bostanı'nda toprağa karıştırılarak organik maddenin doğal üretim döngüsüne yeniden katılması sağlanmaktadır. İzmirliler, bokaşi kompost seti edinmek için “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden başvuru yapabilirler. Projeye katılan gönüllü haneler, eğitim sürecini tamamladıktan sonra evsel organik atıklarını bokaşi kovalarında biriktirerek kompost aşamasını gerçekleştirirler. Sürecin sonunda, yurttaşlar “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden “kovam dolu” bildirimi yaparak yeni kovalarını kolayca teslim alabilmektedirler.
Bokaşi Kompost Seti Nasıl Kullanılır?
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından dağıtılan bokaşi setlerinin kullanımına ilişkin temel adımlar şunlardır:
- Musluğu, contalar içte ve dışta olacak şekilde kovaya takın ve somunu sıkıca sabitleyin.
- Süzgeci yerleştirdikten sonra, 3-4 cm kalınlığında mukavva veya baskısız karton ekleyin. Beyaz kağıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanmaktan kaçının; fazla kağıt alt suyunun oluşumunu geciktirebilir.
- Bir ölçek (50 ml) konsantreyi klorsuz suyla 1:10 oranında seyrelterek karton veya mukavvayı ıslatın; ilerleyen aşamalarda bu oran 1:100'e çıkarılabilir. Klorsuz su kullanmaya özen gösterin; şebeke suyunu bir gece bekletmek klorun uçmasını sağlar.
- Konsantreyi kullandıktan sonra ağzı kapalı bir şekilde buzdolabında muhafaza edin.
- Atıkları küçük parçalara ayırarak günde sadece bir kez ekleyin. Üzerine talaş serpip seyreltilmiş konsantre sıvıyla ıslatın. Mikro-aerobik ortamı sağlamak için eklemeyi tek seferde yapın. Seyreltilmiş sıvı buzdolabında bir hafta saklanabilir.
- Atıklar ne kadar küçük parçalara ayrılırsa, bokaşi alt suyu o kadar hızlı oluşur.
- Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklediğiniz atıkları deliksiz bir aparat yardımıyla iyice sıkıştırın. Bu işlem fermantasyonu hızlandırır ve kötü kokuyu önler. Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanmaya dikkat edin. Talaş bulunmadığı durumlarda geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir.
- Fermantasyonun etkin olabilmesi için atıkların havasız kalması gerekmektedir; bu nedenle kapağı sıkıca kapatın ve eklemeyi günde sadece bir kez yapın.
- Kovayı doğrudan güneş ışığı almayan bir yerde tutun. Oda sıcaklığı (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmaların verimli çalışmasını ve alt suyun zamanında oluşmasını sağlar.
- Bokaşi alt suyu 15-20 gün içinde gün aşırı alınmalıdır. Bu sıvı, klorsuz suyla 1:100 oranında seyreltilerek bitkilere iki sulamada bir verilebilir. Alt suyun rengi elma sirkesine benzer, kokusu ise turşu veya sirke gibi olmalıdır. Kötü koku veya renk değişimi bozulma belirtisidir. Kova her gün kontrol edilmeli, alt su buzdolabında saklanmalı ve bozulmuşsa kesinlikle kullanılmamalıdır.
- Sette iki kova bulunmaktadır. İlk kova dolup fermantasyon sürecine girdiğinde ikinci kovayla devam edilir. Dolu kova, en az iki hafta boyunca kapalı, karanlık ve güneş almayan bir yerde bekletilir; bu süre zarfında sıvı gübre günlük olarak alınır.
- Sıkıştırma kapağı kovalar arasında ortak kullanıldığı için sette tek kapak bulunur.
- En az 15 gün fermente olmuş posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülmelidir. İki ay sonra bitki dikimi için uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak da değerlendirilebilir.
