Üsküdar Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Haydar Sur, artan hava sıcaklıklarının insan sağlığı üzerindeki ciddi tehditlerine karşı vatandaşları uyardı. Özellikle sıcak çarpması, dehidratasyon ve kronik hastalıkların alevlenmesi gibi risklere dikkat çeken Prof. Dr. Sur, sıcak havalarda alınması gereken hayati önlemleri ve doğru ilk yardım uygulamalarını detaylandırdı. İnsan vücudunun belirli bir sıcaklık aralığında en verimli şekilde çalıştığını belirten uzman, bu sınırların aşılmasının ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini ifade etti.

Vücut ve Ortam Sıcaklığının Önemi

Normal vücut ısısının 36,1 ila 37,2 derece arasında olduğunu belirten Prof. Dr. Sur, ortalama 36,5-37 derecenin ideal kabul edildiğini vurguladı. Vücut sıcaklığının 35 derecenin altına düşmesi hipotermi, 38 derecenin üzeri ise ateş olarak tanımlanırken, 40 derecenin aşılması sıcak çarpması veya ciddi hipertermi riskini beraberinde getirerek yaşamı tehdit eden bir tablo oluşturabilir. Uzmanlar, fizyolojik işlevlerin en verimli çalışabilmesi için hem vücut iç sıcaklığının hem de yaşanılan ortam sıcaklığının belirli sınırlar içinde kalmasının kritik olduğunu belirtiyor.

İdeal ortam sıcaklığının 20-24 derece aralığında olması gerektiğini ifade eden Prof. Dr. Sur, nem oranının da yüzde 40-60 seviyelerinde bulunmasının önemine değindi. Yüksek nemin terlemeyi engelleyerek sıcaklık hissini artırdığını, düşük nemin ise cilt ve solunum yollarında kuruluğa yol açabileceğini açıkladı. Araştırmalar, enerji harcamadan ısı dengesinin korunduğu "termal konfor bölgesinin" yaklaşık 22-25 derece sıcaklık ve yüzde 40-60 nem ile hafif hava akımı olan ortamlar olduğunu gösteriyor.

Aşırı Sıcakların Sağlık Üzerindeki Etkileri ve Önlemler

Aşırı sıcak hava koşullarının, vücudun doğal ısı düzenleme sistemini ciddi şekilde zorladığını dile getiren Prof. Dr. Sur, bunun çeşitli sağlık sorunlarına yol açabileceğini ifade etti. İnsan vücudu normalde terleme mekanizmasıyla serinlemeye çalışır; ancak yüksek sıcaklık ve nem kombinasyonu bu doğal soğutma sürecinin etkinliğini azaltır. Bu durum, vücudun su kaybetmesine ve dehidratasyona yol açar ki bu da hayati risk taşıyan bir durumdur. Sıcak havalarda en sık karşılaşılan sağlık problemleri arasında susuzluk, halsizlik, yorgunluk, baş dönmesi, kas krampları, baş ağrısı, düşük tansiyon ve bayılma bulunmaktadır. Ayrıca, ısı bitkinliği ve sıcak çarpması gibi daha ciddi durumlar da görülebilir. Prof. Dr. Sur, böbrek fonksiyonlarında bozulmaların ortaya çıkabileceği ve mevcut kalp-damar hastalıklarının ağırlaşabileceği konusunda uyardı. Uzun süreli sıcağa maruz kalmanın kronik rahatsızlıkların alevlenmesine neden olabileceğini de ekledi.

Sıcak Çarpması: Belirtiler ve Acil Müdahale

Sıcak çarpması, vücudun ısı dengeleme yeteneğinin tamamen yetersiz kalması sonucu ortaya çıkan acil bir durumdur. Bu durumda vücut sıcaklığı genellikle 40 derecenin üzerine çıkar. Belirtileri arasında şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş, bilinç bulanıklığı, sersemlik, bulantı, kusma, nabızda hızlanma, nefes alıp vermede artış, sıcak ve kuru cilt veya aşırı terleme, kasılmalar ve bilinç kaybı yer alabilir. Prof. Dr. Sur, bilinç kaybı, nöbet geçirilmesi, solunum güçlüğü, şok tablosu veya organ yetmezliği bulguları geliştiğinde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguladı.

İlk yardım uygulamaları:
  • Sıcak çarpması yaşayan kişi derhal gölge veya serin bir ortama alınmalıdır.
  • Fazla giysileri çıkarılmalı, vücut üzerindeki baskı azaltılmalıdır.
  • Boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine soğuk kompres veya ıslak havlu gibi soğuk uygulamalar yapılmalıdır.
  • Bilinci açık olan kişiye küçük yudumlarla su verilebilir.
  • Soğuk duş veya ıslak havlu ile tüm vücudu silmek de faydalı olabilir.
  • Ancak bilinç bulanıklığı, bayılma, konuşma bozukluğu, yüksek ateş, nöbet, şiddetli nefes darlığı, sürekli kusma veya kişinin sıvı alamaması gibi durumlarda acil sağlık hizmetleri (112) aranmalıdır.

Sıcak Havalarda Alınması Gereken Koruyucu Önlemler

Prof. Dr. Haydar Sur, aşırı sıcaklardan korunmak için bir dizi önlem alınması gerektiğini belirtti:

  • Güneşten Kaçınma Saatleri: Vatandaşlar, özellikle 11.00 ile 16.00 saatleri arasında doğrudan güneş altında uzun süre kalmamalıdır.
  • Fiziksel Aktiviteler: Ağır egzersizlerden kaçınılmalı, fiziksel aktiviteler sabah erken veya akşam serin saatlere bırakılmalıdır.
  • Kıyafet Seçimi: Açık renkli, bol ve pamuklu kıyafetler tercih edilmeli, geniş kenarlı şapka ve güneş gözlüğü kullanılmalıdır. Güneş koruyucu ürünler de ihmal edilmemelidir.
  • Sıvı Tüketimi: Susamayı beklemeden düzenli aralıklarla su tüketilmelidir. Sağlıklı erişkinler için günlük 2-3 litre su önerilir; yoğun fiziksel aktivite yapanlar ve dış ortamda çalışanlar bu miktarı artırmalıdır. Terlemeyle kaybedilen mineralleri yerine koymak için ayran, kefir veya maden suyu gibi içecekler tercih edilebilir. Kafeinli ve alkollü içecekler sıvı kaybını artırabileceği için aşırı sıcak günlerde tüketilmemelidir. İdrar renginin koyulaşması, susuzluğun önemli bir göstergesidir.
  • Ev Ortamının Serin Tutulması: Gündüz saatlerinde perdeler kapalı tutulmalı, ev sabah ve akşam serin saatlerde havalandırılmalıdır. Gereksiz elektrikli cihaz kullanımı azaltılmalı, hafif kıyafetler giyilmeli ve ılık duş alınmalıdır.
  • Klima Kullanımı: Klimalar 23-26 derece arasında ayarlanmalı, filtreleri düzenli temizlenmeli ve soğuk hava doğrudan kişiye üflenmemelidir. Ani sıcaklık değişimlerinden kaçınılmalıdır. Vantilatörler, ortam çok sıcak olduğunda tek başına yeterli olmayabilir; özellikle yaşlı bireylerde uzun süre doğrudan hava akımı oluşturulmamalıdır.

Risk Grupları İçin Özel Uyarılar

Yaşlılar, çocuklar, hamileler ve kronik hastalığı bulunan bireylerin aşırı sıcaklardan daha fazla etkilendiğini belirten Prof. Dr. Sur, bu grupların günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkmamaları, düzenli sıvı tüketmeleri, ev ortamlarını serin tutmaları ve hafif beslenmeleri gerektiğini vurguladı. Kalp, böbrek, diyabet veya solunum hastalığı olanların belirtiler açısından daha dikkatli olmaları gerektiğini ekledi. Özellikle yaşlı bireylerin sıvı alımının yakınları tarafından takip edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Toplumsal Bilgilendirme ve Farkındalık

Prof. Dr. Haydar Sur, aşırı sıcaklarla mücadelede halk sağlığı iletişiminin kritik rolüne değindi. Meteorolojik sıcaklık uyarılarının önceden vatandaşlara ulaştırılması, SMS ve mobil uygulama bildirimlerinin etkin kullanılması gerektiğini belirtti. Riskli günlerde vatandaşların sıcak çarpması konusunda bilgilendirilmesi ve televizyon, radyo, gazete, haber siteleri ile sosyal medya aracılığıyla düzenli duyurular yapılması gerektiğini ifade etti. Sağlık kuruluşlarında bilgilendirici afiş ve broşürlere yer verilmesi, belediyelerin de dijital ekranlar, toplu taşıma araçları ve hoparlör anonslarıyla vatandaşları bilgilendirmesi gerektiğini vurguladı. Mesajların kısa ve anlaşılır olması gerektiğinin altını çizen Prof. Dr. Sur, "11.00-16.00 saatleri arasında zorunlu olmadıkça dışarı çıkmayın", "Susamayı beklemeden su için", "Yaşlı yakınlarınızı düzenli kontrol edin", "Baş dönmesi, bilinç bulanıklığı veya yüksek ateş gelişirse sağlık kuruluşuna başvurun" gibi basit ama etkili uyarıların toplum sağlığının korunmasında önemli bir rol oynadığını sözlerine ekledi. Doğru bilgilendirme ve basit koruyucu önlemlerle toplumun sıcak hava dalgalarına karşı dayanıklılığının artırılabileceğini belirtti.