VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), 20. yüzyıl Amerikan Çin tarihçiliğinin önde gelen isimlerinden John King Fairbank ve uzun yıllar birlikte çalıştığı Merle Goldman tarafından yazılan "Çin" adlı kapsamlı eseri, Aişe Handan Konar'ın Türkçeye çevirisiyle okuyucuların beğenisine sundu. Bu önemli çalışma, Çin medeniyetinin tarihsel derinliğini ve günümüzdeki küresel güce dönüşümünü anlamak isteyenler için ufuk açıcı bir rehber niteliği taşıyor.

VBKY'nin tarih kitaplığına eklenen bu eser, arkeolojik bulgulardan başlayarak Çin imparatorluk düzeninin nasıl geliştiğini, Konfüçyanizm'in devlet ideolojisi haline gelişini ve Song ile Ming hanedanlıkları dönemindeki kurumsal yapıları ayrıntılı bir şekilde inceliyor. Qing Hanedanı'nın idari başarılarından 1600-1911 yılları arasındaki geç imparatorluk krizlerine, Cumhuriyet Devrimi'ne, iç savaş dönemlerine ve 1949 sonrasında Çin Halk Cumhuriyeti'nin yaşadığı radikal değişimlere kadar geniş bir yelpazeyi analitik bir çerçevede ele alıyor.

Çin Tarihinin Derinliklerine Bir Yolculuk

Kitap, Büyük İleri Atılım'dan Kültür Devrimi'ne, Mao sonrası reformlardan 21. yüzyılın eşiğindeki küresel yükselişe uzanan geniş bir tarihsel panoramayı okuyucuya sunuyor. Eser, sadece olayların "ne olduğunu" değil, aynı zamanda "neden bu şekilde gerçekleştiğini" de sorgulayarak, okuru derinlemesine düşünmeye davet ediyor. İnsanlık tarihinin en uzun soluklu siyasal ve kültürel sürekliliklerinden birini mercek altına alan bu çalışma, alanının kurucu metinleri arasında gösteriliyor.

VakıfBank Kültür Yayınları tarafından "Çin - Tarih, Kültür ve Medeniyet" başlığıyla yayımlanan 544 sayfalık bu eser, tarih, siyaset bilimi, sosyoloji ve uluslararası ilişkiler alanlarında çalışan araştırmacılar için değerli bir başvuru kaynağı olma özelliği taşıyor. Aynı zamanda, Çin'in yükselişini tarihsel bağlamı içinde kavramak isteyen tüm okurlar için de kapsamlı ve aydınlatıcı bir kaynak sunuyor.

Kitaptan alıntılanan bir bölümde, Çin'in son iki bin yıllık tarihinde büyük bir paradoks olduğuna dikkat çekiliyor: "Avrupa ile kıyaslandığında, on birinci ve on ikinci yüzyılların Çin’i, medeniyetin pek çok alanında çok ileride olan bir öncüyken, on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllarda Çin çok geride kalmıştır." Bu durum, Francis Bacon'ın 1620 civarında dünyanın matbaa, barut ve mıknatıs tarafından dönüştürüldüğünü belirtirken, bu üç buluşun da ilk olarak Çin'de ortaya çıktığı gerçeğine atıfta bulunmamasını da düşündürüyor. Kitap, MS 1200'lerde Çin'in Avrupa'dan daha ileri olduğu genel kabul görürken, Çin'in neden ve nasıl geri kaldığı, modernleşme yolunda neden geç kaldığı ve sanayileşmede Avrupa'yı takip etmekte neden bu denli başarısız olduğu gibi temel sorulara tek bir nedene dayalı bir cevap olmadığını vurguluyor.

Alanında Öncü Yazarlar ve Katkıları

Kitabın yazarlarından John King Fairbank, 1907 yılında Güney Dakota eyaletinin Huron kentinde doğmuş, Çin üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan seçkin bir akademisyendir. Harvard Üniversitesi'nde uzun yıllar tarih profesörü olarak görev yapan Fairbank, 1929'da Harvard'dan mezun olduktan sonra 1929-32 yılları arasında Rhodes bursiyeri olarak Pekin'de Qinghua Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalışmıştır. Rockefeller Vakfı bursuyla Çin'in birçok eyaletinde kapsamlı seyahatler yapan Fairbank, 1936'da Harvard Üniversitesi akademik kadrosuna katılarak Çin tarihçiliğine yeni bir yön vermiştir. 1959'da Francis Lee Higginson Tarih Profesörlüğü'ne atanan Fairbank, 1977'de emekli olmuştur. Hem Çin hem de Amerika Birleşik Devletleri hükûmetlerine danışmanlık yapmış, "The United States and China" başta olmak üzere yirmiden fazla kitap yazmış ve derlemiştir. Edwin O. Reischauer ile birlikte kaleme aldığı "East Asia: The Great Tradition" ve "East Asia: The Modern Transformation" adlı ders kitapları, alanında klasik kabul edilmektedir. Fairbank, 14 Eylül 1991 tarihinde 84 yaşında vefat etmiştir.

Diğer yazar Merle Goldman ise 12 Mart 1931 doğumludur. 1953'te Sarah Lawrence College'dan lisans, 1957'de Radcliffe College'dan yüksek lisans ve 1964'te Harvard Üniversitesi'nde Tarih ve Uzak Doğu Dilleri alanında doktorasını tamamlamıştır. 1963-64 yılları arasında Wellesley College'da Uzak Doğu Tarihi dersleri veren Goldman, 1972'den 2001'e kadar Boston Üniversitesi'nde Çin tarihi üzerine öğretim faaliyetlerinde bulunmuştur. 1974'te Amerikan Üniversiteleri Rektörleri Heyeti'nin Çin ziyaretine uzman olarak eşlik etmiş, 1978'den itibaren Dış İlişkiler Konseyi üyesi olmuştur. 1988'den itibaren İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün bir alt kuruluşu olan Asia Watch'un yönetim kurulu üyeliğini yürütmüş ve 1983'ten itibaren Harvard University Press'e danışmanlık yapmıştır. Merle Goldman, 16 Kasım 2023 tarihinde 92 yaşında hayatını kaybetmiştir.

Kitabın editörlüğünü Giray Fidan ve Esra Çifci üstlenirken, proje editörlüğü ve son okuması Ömer Uzunağaç tarafından yapılmıştır. Kapak ve sayfa uygulaması Faruk Özcan imzası taşımaktadır.