Günlük yaşamımızda kapı kolları, cep telefonları ve toplu taşıma araçlarındaki ortak kullanım alanları gibi birçok noktaya ellerimizle temas etmemiz kaçınılmazdır. Bu yüzeylerde biriken mikroorganizmalar, kirli ellere bulaşarak vücuda giriş yapabilir. Özellikle göz, burun ve ağız gibi mukozal bölgelere dokunulması, solunum yolu ve sindirim sistemi enfeksiyonlarının yayılmasında başlıca rol oynar. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ishal ve akut solunum yolu enfeksiyonlarının azaltılmasında doğru el hijyeninin en temel önlem olduğunu vurgulamaktadır.
Doğru El Yıkamanın Bilimsel Kriterleri
Acıbadem Kartal Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Aytan Seydaliyeva, hastalıkların önlenmesinde el temizliğinin zamanlama, süre ve teknik açısından titizlikle yapılması gerektiğine dikkat çekmektedir. Dr. Seydaliyeva tarafından hazırlanan testte, sıklarla yapılan hatalar ve bilimsel gerçekler şu şekilde açıklanmıştır:
- Süre ve Teknik: Eller, sabunla en az 20 saniye boyunca ovalanmalıdır. Kısa süreli yıkamalar mikroorganizma ve zararlı kimyasalların tam olarak uzaklaştırılmamasına neden olur. Doğru uygulama; ıslatma, köpürtme, en az 20 saniye ovlama, durulama ve kurutma adımlarının eksiksiz uygulanmasını içerir.
- Kapsamlı Temizlik: Sadece avuç içlerinin sürtülmesi yetersizdir. El sırtları, parmak araları ve tırnak altları da iyice temizlenmelidir. Mikroorganizmalar ıslak ortamlarda daha kolay aktığı için ellerin tamamen kurutulması şarttır.
- Yıkama Zamanlaması: Ellerin görünürde temiz olması, mikroskobik patojenlerin bulunmadığı anlamına gelmez. Yemek hazırlamadan, yemekten önce, tuvalet kullanımından sonra, öksürme veya hapşırmadan sonra ve hasta bakımı sırasında mutlaka el yıkanmalıdır.
Su Sıcaklığı ve Antiseptik Kullanımı İle İlgili Yanılgılar
El hijyenine ilişkin yaygın yanılgılardan biri de suyun sıcaklığıdır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), sıcak ve soğuk suyun mikroorganizmaları benzer oranlarda uzaklaştırdığını belirtir. Çok sıcak su kullanmak cilt tahrişi veya yanık riski taşıdığından, kişisel tercihe göre ılık veya soğuk su tercih edilebilir. Önemli olan suyun derecesi değil, mekanik temizliktir.
Bir diğer önemli nokta ise el antiseptiklerinin kullanım alanıdır. Alkol bazlı ürünler, eller görünür şekilde kirli olmadığında ve sabun-su erişilemediğinde en az %60 alkol içeren formüllerle kullanılabilir. Ancak, özellikle norovirüs gibi bazı virüslerin etkisiz hale getirilmesinde sabun ve su daha etkilidir. Dolayısıyla el antiseptikleri, ana yöntem yerine geçecek bir alternatif değil, uygun koşullarda devreye giren destekleyici bir araç olarak değerlendirilmelidir.