15 Eylül Dünya Lenfoma Farkındalık Günü kapsamında, Memorial Ataşehir Hastanesi Hematoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Hakan İsmail Sarı, lenfoma hastalığına işaret eden kritik belirtiler ve modern tedavi yaklaşımları hakkında kamuoyunu bilgilendirdi. Boyun, koltuk altı veya kasık bölgelerinde ortaya çıkan ve zamanla küçülmeyen lenf bezi şişlikleri, sebebi açıklanamayan yüksek ateş, yoğun gece terlemeleri ve belirgin kilo kaybı gibi bulguların lenfomaya işaret edebileceği belirtildi. Her yaş grubunda görülebilen ve 70'ten fazla alt tipi bulunan bu hastalığın erken teşhisi ve doğru alt tipinin belirlenmesi, etkili bir tedavi planlaması için büyük önem taşımaktadır.
Lenfoma: Çok Yönlü Bir Kanser Türü
Bağışıklık sisteminin temel hücrelerinden olan lenfositlerden köken alan lenfoma, tek bir hastalık olmayıp, geniş bir kanser grubunu temsil eder. Bu grup, farklı seyir gösteren ve dolayısıyla farklı tedavi stratejileri gerektiren çok sayıda alt tipe sahiptir. Genel olarak 'Hodgkin lenfoma' ve 'Hodgkin dışı lenfoma' olmak üzere iki ana kategoriye ayrılsa da, bu başlıklar altında 70'ten fazla özgün alt tip bulunmaktadır. Bazı alt tipler hızla ilerleyerek acil tedavi gerektirirken, bazıları ise yıllarca herhangi bir belirti vermeden yavaşça seyredebilir. Bu çeşitlilik nedeniyle, sadece 'lenfoma' tanısının konulması, hastalığın gidişatı veya uygulanacak tedavi hakkında kesin bilgi sağlamaz; doğru ve kişiselleştirilmiş bir tedavi için hastalığın spesifik alt tipinin belirlenmesi zorunludur.
Lenfoma, yalnızca ileri yaş grubuna özgü bir hastalık değildir. Özellikle Hodgkin lenfoma, 20 ila 39 yaş aralığındaki genç bireylerde daha sık görülme eğilimindedir. Bu yaş grubunda 'kanser olmaz' yanılgısı, maalesef tanının gecikmesine yol açabilmektedir. Enfeksiyonlar sırasında lenf bezleri büyüyebilir ve genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden küçülür. Ancak, küçülmeyen, giderek büyüyen veya ağrı hissi yaratmayan şişlikler, kişinin yaşı ne olursa olsun mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmelidir. Boyun, koltuk altı veya kasık bölgesindeki ağrısız bir şişliğin birkaç hafta içinde gerilememesi, büyüme eğilimi göstermesi ya da ateş, gece terlemesi, açıklanamayan kilo kaybı veya halsizlik gibi ek belirtilerle birlikte görülmesi durumunda vakit kaybetmeden bir hekime başvurulmalıdır. Uzman tavsiyesi olmadan antibiyotik veya kortizon gibi ilaçların kullanılmaması, önerilen biyopsi işleminin ise kesinlikle ertelenmemesi gerekmektedir. Kan tahlillerinin normal çıkması dahi lenfoma varlığını tamamen dışlamaz; kesin tanı için şüpheli lenf bezinden biyopsi alınarak alt tipin belirlenmesi esastır.
Belirtiler ve Güncel Tedavi Stratejileri
Lenfoma, her zaman belirgin semptomlarla ortaya çıkmayabilir. Ancak aşağıdaki bulguların uzun sürmesi, şiddetlenmesi veya başka bir nedenle açıklanamaması durumunda tıbbi değerlendirme kritik önem taşır:
- Boyun, koltuk altı veya kasık bölgelerinde ağrısız lenf bezi şişlikleri
- Haftalar içinde küçülmeyen veya büyümeye devam eden lenf bezleri
- Nedeni belirlenemeyen ve uzun süreli ateş
- Gece kıyafetlerini veya çarşafları değiştirecek kadar yoğun gece terlemeleri
- Beslenme veya yaşam tarzında değişiklik olmaksızın açıklanamayan kilo kaybı
- Uzun süren öksürük, göğüste baskı hissi veya nefes darlığı
- Karında şişlik, dolgunluk hissi veya erken doyma
- Belirgin ve açıklanamayan halsizlik ile yorgunluk
- Kolay morarma veya tekrarlayan kanamalar
- Vücutta yaygın ve nedeni açıklanamayan kaşıntı
- Ciltte açıklanamayan kızarıklıklar, döküntüler veya lezyonlar
Lenfoma tedavisinde evreleme kavramı diğer kanser türlerinden farklılık gösterir; ileri evrede tanı konulması, tedavi şansının kaybedildiği anlamına gelmez. Lenfoma bulaşıcı bir hastalık değildir ve günümüzde birçok alt tipi tamamen iyileştirilebilirken, bazıları modern tedavi yöntemleriyle uzun yıllar boyunca kontrol altında tutulabilmektedir. Örneğin, hızlı ilerleyen lenfomalarda tedavi gecikmeksizin planlanırken, yavaş seyirli bazı lenfomalarda, hasta herhangi bir şikayet yaşamıyorsa yıllarca sadece düzenli muayene ve tahlillerle 'izle ve bekle' yaklaşımı uygulanabilir. Bu yaklaşım, hastalığın önemsenmediği anlamına gelmez; tedavi, belirtiler başladığında veya tümör yükü arttığında doğru zamanlama ile devreye sokulur.
Tedavinin temelini halen kemoterapi ve antikor tedavilerinin bir arada kullanıldığı kemoimmünoterapi oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, lenfoma hücrelerini doğrudan hedef alan ilaçlar, ağızdan alınan hedefe yönelik tedaviler ve bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini daha etkin bir şekilde tanımasını sağlayan immünoterapiler de kullanılmaktadır. Hastanın kendi bağışıklık hücrelerinin laboratuvarda yeniden programlanarak vücuda geri verildiği CAR-T tedavisi gibi ileri yöntemler, özellikle önceki tedavilere yanıt vermeyen veya hastalığı tekrarlayan hastalarda uzun süreli yanıtlar sağlayabilmektedir. Bazı durumlarda artık kemoterapisiz tedavi kombinasyonları da başarılı bir şekilde uygulanabilmektedir. Tedaviyi yalnızca korku nedeniyle ertelemek, daha büyük riskler doğurabilir. Kemoterapi süresince bitkisel ürünler, vitaminler veya gıda takviyeleri, doktor kontrolü olmadan kullanılmamalıdır; zira bu ürünler kullanılan ilaçlarla etkileşime girebilir. Lenfomaların çoğunun kesin nedeni bilinmediği için, hastalığı önleyici özel bir beslenme veya yaşam tarzı yaklaşımı bulunmamaktadır. Bu nedenle, en etkili yaklaşım, geçmeyen belirtilerin zamanında değerlendirilmesi ve gerekli tıbbi kontrollerin aksatılmamasıdır.
