Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim Derneği (SÜT-D), 20 Eylül Dünya Temizlik Günü vesilesiyle önemli bir çağrıda bulunarak, gıda israfının küresel etkilerine dikkat çekti. Dernek Başkanı ve İstanbul Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu, "Temiz Tabaklardan Temiz Şehirlere" teması altında, sofralardan temiz tabaklarla kalkmanın ve atık lokmaların oluşmasını engellemenin, sürdürülebilir ve dirençli şehirler inşa etme hedefinde kritik bir rol oynadığını vurguladı. Bu küresel sivil eylem gününde, milyonlarca insan, gıda israfını önleyerek döngüsel ekonomiye katkı sağlamak amacıyla bir araya geldi.
Gıda İsrafının Küresel Boyutları ve Etkileri
Prof. Dr. Karaosmanoğlu, her gün 1 milyardan fazla öğünün israf edildiği ve milyonlarca insanın açlık çektiği bir dünyada, atık gıdanın biyoçeşitlilik kaybı, çevre kirliliği ve iklim değişikliği gibi ciddi sorunlara yol açtığını belirtti. Bu durumun, sürdürülebilir kalkınan ve dayanıklı şehirler kurma çabalarını zorlaştırdığına işaret etti. Birleşmiş Milletler verilerine göre, atık gıda çıkışı, dünya genelindeki sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10'una neden olurken, aynı zamanda 1,1 milyardan fazla insanın yaşadığı gayriresmi yerleşim bölgelerinde kentsel altyapı ve halk sağlığı üzerinde artan bir baskı oluşturuyor. Bu "üçlü gezegen krizi" olarak adlandırılan durum, atık gıdanın azaltılmasını Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve Paris Anlaşması gereğince daha döngüsel, daha dayanıklı ve daha adil şehirlerin inşası için vazgeçilmez bir adım haline getiriyor.
Prof. Karaosmanoğlu, yediğimiz her lokmada enerji, su, doğal kaynaklar, emek ve maddi değerlerin gizli olduğunu, dolayısıyla israf edilen her lokmanın gezegenimizin ve ulusal ekonomimizin sermayesi olan bu değerlerin de israfı anlamına geldiğini ifade etti. Bu bağlamda, "Atık lokmamız arkamızdan ağlamasın" diyerek, her bireyin tabağındaki yemeğe karşı sorumluluk taşıması gerektiğini vurguladı.
Dünya Temizlik Günü'nün Tarihçesi ve Gelecek Hedefleri
Dünya Temizlik Günü'nün kökenleri, 2011 yılında Estonya'da temizlik eylemlerini hedefleyerek kurulan Let's Do It Vakfı'na (LDIF) dayanıyor. Zero Waste Estonia (ZWEE) adıyla etkin farkındalık yaratan bu hareket, küresel çapta yaygınlaştı. SÜT-D ise, 2020 yılında "dijital yaşamı temizleme" çağrısıyla sivil toplum katkısını sunmaya başladı. Birleşmiş Milletler, Aralık 2023'te 20 Eylül'ü resmen Dünya Temizlik Günü ilan ederek tüm paydaşları temizlik ve farkındalık faaliyetlerine davet etti.
SÜT-D Başkanı Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu, dernek olarak sürdürülebilir yaşamda atık gıda çıkışını kaynağında önlemenin öncelikli faaliyet başlıklarından biri olduğunu belirtti. Geleceğe yönelik olarak, 2026 yılındaki kutlamaların 19-21 Eylül tarihlerinde Çin'in Shaoxing şehrinde BM-Habitat ve LDIF işbirliğinde gerçekleşeceğini aktardı. Bu etkinlikte sorumlu üretim, tüketim ve satın alma alışkanlıklarının yaygınlaştırılması; atık azaltımı ve ayrı toplama gibi günlük alışkanlıkların teşvik edilmesi; yerel atık gıda yönetimi ve döngüsel ekonomi sistemlerinin güçlendirilmesi; dayanıklı şehirleri destekleyen ortaklıklar ve politikalar geliştirilmesi gibi gerekliliklere odaklanılacak. Prof. Karaosmanoğlu, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) eylem gündeminin 10 öncelikli alanından birinin de Sıfır Atık olduğunu hatırlatarak, Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşecek bu tür etkinliklerde mutfak kültürümüzü tanıtırken, en iyi atık gıda yönetimini de başaracağımızı ifade etti. Vatandaşların, tabağına azar azar yemek koyarak atık oluşumunu engellemesi gerektiği mesajını yineleyerek, "Haydi temiz tabakla sofradan kalkarak temiz şehirlere ilerleyelim, atık lokmamız arkamızdan ağlamasın" çağrısını yineledi.
