İzmir’in Seferihisar ilçesinde yer alan Teos Antik Kenti’nde yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları, antik dünyanın yönetim, eğitim ve kültür yaşamına dair çarpıcı bulgular ortaya koyuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi iş birliğinde, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin maddi desteğiyle sürdürülen projede, yaklaşık 2 bin 200 yıllık geçmişe sahip olan meclis binasının detayları büyük ölçüde gün yüzüne çıkarıldı. Bu yapı, kentin siyasi kararlarının alındığı, kralların taleplerinin görüşüldüğü ve aynı zamanda eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirildiği çok yönlü bir merkez olarak tarihe geçti.

Eğitim Sisteminin Aynası: Polythros Vakfı ve Öğretmen Maaşları

Kent kalbinde bulunan ve 800 kişilik kapasiteye sahip olan meclis binası, yalnızca siyasi toplantılara ev sahipliği yapmıyor; aynı zamanda önemli bir eğitim merkezi olarak da işlev görüyordu. Yaklaşık 2 bin 200 yıl önce varlıklı bir kentli olan Polythros’un bağışlarıyla kurulan Eğitim Vakfı kapsamında, özgür doğmuş kız ve erkek çocukların eğitimi destekleniyordu. Yazıtlar, öğrencilerin okuma, yazma, dil bilgisi, edebiyat, müzik gibi derslerin yanı sıra beden eğitimi ve savaş talimlerinden de geçtiğini gösteriyor. Öğrencilerin hangi dersleri alacağına öğretmenler karar veriyor, anlaşmazlıklarda ise 40 yaş üzerindeki müdür yardımcısı devreye giriyordu.

Bulgular arasında dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise öğretmenlerin maaş düzeyleri oldu. Meclis binasında düzenlenen müzik ve temel bilgi sınavlarına ilişkin kayıtlar, telli çalgıları öğreten müzik öğretmenlerinin en yüksek ücreti aldığını ortaya koydu. Beden eğitimi ve savaş talimi sınavlarının ise kentin kuzeyindeki gymnasion yapısında gerçekleştirildiği tahmin ediliyor. Bu detaylar, antik çağda eğitimin ne kadar örgütlü ve profesyonel bir yapıya sahip olduğunu anlamak açısından kritik öneme sahip.

Siyasi İlişkiler ve Mimari Miras

Meclis binası, Hellenistik dönemin güçlü krallıklarıyla kurulan diplomatik bağlara da tanıklık ediyor. Seleukos Kralı III. Antiokhos’a ait mektuplar ve onurlandırma yazıtları, kralın Teos’a özerklik, vergi muafiyeti ve sığınma hakkı gibi ayrıcalıklar tanıdığını belirtiyor. Ancak kralın kentten talep ettiği dikkate değer bir durum da vardı: Bronzdan yapılacak heykelinin meclis binasına dikilmesini ve her yıl mevsim meyveleriyle süslenmesini istemişti. Roma döneminde eklenen sahne yapısı ise binanın kültürel etkinliklerde de kullanıldığını kanıtliyor.

Kent ayrıca değerli taş ocaklarıyla da tanınıyordu. Koyu renkli damarları ve farklı tonlarıyla bilinen, antik kaynaklarda Lucullus mermeri olarak geçen ve günümüzde Africano adıyla anılan taş, Roma İmparatorluğu’nun mimari süslemelerinde yoğunlukla kullanıldı. Meclis binasının döşemesinde tespit edilen bu mermer türü, dönemin estetik anlayışını yansıtıyor. Ayrıca Dionysos’a adanan tapınak, ünlü mimar Hermogenes’e atfediliyor ve uzun yıllara yayılan inşaat süreciyle Teos’un mimari tarihinde önemli bir yere sahip. Kazı çalışmalarının büyük bölümü 2026 yılında tamamlanması planlanırken, ortaya çıkan buluntular antik dünyaya ışık tutmaya devam ediyor.