Türkiye'de tütün kontrolü çabalarını güçlendirmeyi hedefleyen sivil bir platform olan Değer Hareketi, ilk tematik paydaş buluşmasını "Eğitim ve Gençlik" başlığı altında İstanbul'da gerçekleştirdi. Toplantı, gençlerin dumansız hava hakkını koruma ve tütün ürünlerine erişimlerini kısıtlama konularına odaklanarak, bu alanda ortak politikaların oluşturulması çağrısında bulundu. Farklı sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin, uzmanların ve gençlerin katılımıyla düzenlenen bu buluşma, Türkiye genelinde artan tütün kullanımı ve bunun sağlık, ekonomi ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri karşısında güçlü bir iş birliği zemini oluşturma amacını taşıyor. Değer Hareketi, 15 Eylül'de Ankara'da yapılan lansmanla faaliyetlerine başlamış ve Türkiye'de tütün kontrolünü güçlendirme misyonunu üstlenmiştir.

İstanbul'daki toplantıya AIESEC Türkiye, Aile Hekimliği Uzmanları Derneği, Aile Hekimliği Sigara Bırakma Polikliniği, Dumansız Gençlik Girişimi (DGG), İnsan Hakları Akademisi, Genç Hayat Vakfı, Habitat Derneği ve TOÇEV'den önemli temsilciler katılım sağladı. Bu geniş katılımlı buluşma, çeşitli disiplinlerden gelen bilgi ve deneyimleri ortak bir çalışma platformunda bir araya getirdi. Katılımcılar, yapılandırılmış bir politika diyaloğu çerçevesinde gençlerin günlük yaşamlarında karşılaştığı tütün kontrolü sorunlarını derinlemesine inceledi. Toplantıda ayrıca, bu sorunlara yönelik çözüm ve politika önerileri değerlendirildi ve belirlenen önerilerin karar alıcılara ulaştırılması için etkili savunuculuk stratejileri tartışıldı. Bu süreçte gençlerin, kendilerini doğrudan ilgilendiren karar ve politika oluşturma süreçlerine aktif paydaşlar olarak dahil edilmesi önceliklendirildi.

Saha Araştırması Bulguları Endişe Verici

Eğitim ve Gençlik Paydaş Buluşması'nda yapılan tartışmalar, gençlerin yaşam ve eğitim alanlarında "dumansız alan" düzenlemelerinin uygulanması, tütün ve nikotin ürünlerine erişimlerinin denetlenmesi gibi kritik konular üzerinde yoğunlaştı. Özellikle elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri gibi yeni nesil ürünlere yönelik etkin önleme ve müdahale politikalarının yaygınlaştırılması gerektiği vurgulandı. Toplantıda paylaşılan saha araştırması bulguları, mevcut mevzuatın uygulanmasında ciddi açıklar olduğunu ortaya koydu. Örneğin, Nisan–Mayıs 2026 döneminde Ankara, İstanbul ve İzmir'de 475 kafe, restoran ve barda yapılan dumansız alan uyum araştırmasında, incelenen işletmelerin %75,6'sında en az bir mevzuat ihlali saptandı. Ayrıca, Türkiye'nin farklı illerinde 26 okulun yürüme mesafesindeki 78 tütün satış noktasında gerçekleştirilen bir diğer araştırma, bu noktaların %93,6'sında ürünlerin açıkça görünür olduğunu gösterdi. Daha da endişe verici olan, bu satış noktalarının %60,5'inde tütün ürünlerinin çocuklara hitap eden oyuncak ve şekerlemelerin yanında bulunduğu, %42,1'inde ise ürünlerin işletme dışından rahatlıkla görülebildiği tespit edildi. Dumansız Gençlik Girişimi gönüllüleri de kendi veri toplama çalışmalarından elde ettikleri bulguları paylaşarak, yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerinin İstanbul'da kolayca erişilebilir olduğunu ve Türkiye'nin sınır şehirlerinde yaygın toptan satış uygulamalarının bulunduğunu gösteren kanıtlar sundu.

Ortak Politika Çıktıları ve Gelecek Adımlar

Toplantı sonucunda, gençlerin ve eğitim ortamlarının daha etkin korunması amacıyla bir dizi çözüm alanı ve olası tedbir üzerinde uzlaşıldı. Bu tedbirler, etki, aciliyet ve uygulanabilirlik açısından değerlendirilerek farklı kurumların üstlenebileceği roller belirlendi. Ortaya çıkan başlıca ortak çıktılar ve öneriler şu şekilde sıralandı:

  • Dumansız hava sahalarına ilişkin denetim yetkisinin genişletilmesi ve Sağlık Bakanlığı'nın bu yetkiyi diğer ilgili kurumlarla paylaşmasının gerekliliği.
  • Halkın gönüllü katılımını artıracak ekiplerin oluşturularak dumansız hava sahalarına ilişkin ihbar ve şikayet mekanizmalarının güçlendirilmesi.
  • Açık alanlarda dumansız hava sahalarının kapsamının genişletilmesi.
  • Tütün satış noktalarında ürünlerin görünürlüğünü engelleyen opak dolaplar gibi standart üniteler içinde tutulması.
  • Sosyal medya platformları da dahil olmak üzere dijital platformlardaki tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması yönünde karar alıcılara baskı yapılması.
  • Görüşülmekte olan mevzuat değişikliği önerileri bakımından halkın bilgilendirilmesi ve katılımına dair mekanizmaların yetersizliği giderilmesi.

Bu toplantıda ayrıca, 4207 sayılı Kanun'da yapılması hedeflenen değişikliklere katkı sunma amacı da ele alındı ve geliştirilecek önerilerin karar alıcılara ulaştırılması için izlenebilecek yöntemler üzerinde duruldu. Değer Hareketi, bu ilk buluşmanın ardından mayıs ayına kadar eğitim, sağlık ve çevre gibi farklı ekosistemleri somut politika hedefleri etrafında bir araya getirmek üzere toplam 8 farklı paydaş toplantısı düzenlemeye devam edecek. Ekim ayında medya profesyonelleri ve medya kuruluşları, kasım ayında ise sağlık profesyonelleri ve sivil toplum kuruluşları ile bir araya gelinecek. Değer Hareketi, Türkiye'de tütün kullanımının Cumhuriyet tarihinin en yüksek düzeyine ulaşmasıyla birlikte sağlık, ekonomi ve çevre üzerindeki ağırlaşan yükü hafifletmek için kanıta dayalı politika değişikliklerini desteklemeyi hedeflemektedir.