2025 yılına ait dış ticaret istatistikleri, büyük ölçekli girişimlerin hem ihracat hem de ithalat hacminde belirleyici bir rol üstlendiğini gözler önüne serdi. Elde edilen verilere göre, toplam ihracatın %46,1’i ve ithalatın %59,4’ü, çalışan sayısı 250’den fazla olan büyük ölçekli işletmeler tarafından gerçekleştirildi. Bu dönemde Türkiye genelinde 166 bin 459 girişim ihracat faaliyetinde bulunurken, 323 bin 769 girişim ise ithalat yaptı.

Dış ticaret verileri ile iş kayıt sistemindeki girişimlerin ana faaliyet türü ve çalışan sayısı bilgileri eşleştirilerek detaylı analizler yapıldı. Bu kapsamlı eşleştirme sonucunda, ihracat yapan girişimlerin yaklaşık %100,0'ü ve ithalat yapan girişimlerin %99,9’unun bilgisine ulaşıldı. Söz konusu girişimler, toplam dış ticaretin neredeyse tamamını, yani ihracatın %100,0'ünü ve ithalatın %99,9’unu temsil ediyor.

Girişim Büyüklüklerine Göre Dış Ticaret Dağılımı

Girişimlerin çalışan sayılarına göre dış ticaretteki payları incelendiğinde, mikro ölçekli işletmelerin (1-9 kişi çalışanı olanlar) ihracat yapan girişimlerin %74,2’sini oluşturmasına rağmen, toplam ihracattaki paylarının %18,3 ile sınırlı kaldığı görüldü. Buna karşılık, büyük ölçekli girişimler (250+ kişi çalışanı olanlar), sayıca az olmalarına rağmen ihracatın %46,1’ini tek başlarına gerçekleştirdi.

  • İhracatta Girişim Büyüklüklerinin Payı:
  • 1-9 kişi çalışanı olan mikro ölçekli girişimler: %18,3
  • 10-49 kişi çalışanı olan küçük ölçekli girişimler: %17,3
  • 50-249 kişi çalışanı olan orta ölçekli girişimler: %18,3
  • 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimler: %46,1

İthalat tarafında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Mikro ölçekli girişimler toplam ithalatın yalnızca %10,7’sini yaparken, büyük ölçekli girişimler ithalatın %59,4’ünü tek başlarına üstlendi. İthalat yapan tüm girişimlerin sadece %1,1’ini oluşturan büyük ölçekli firmaların bu denli yüksek bir paya sahip olması dikkat çekici bir bulgu oldu.

  • İthalatta Girişim Büyüklüklerinin Payı:
  • 1-9 kişi çalışanı olan mikro ölçekli girişimler: %10,7
  • 10-49 kişi çalışanı olan küçük ölçekli girişimler: %11,9
  • 50-249 kişi çalışanı olan orta ölçekli girişimler: %18,0
  • 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimler: %59,4

Sektörel Bazda Dış Ticaret Performansı

Girişimlerin ana faaliyet alanlarına göre dış ticaret performansına bakıldığında, sanayi sektöründe faaliyet gösteren girişimlerin ihracatın %57,6’sını, ithalatın ise %45,4’ünü gerçekleştirdiği tespit edildi. Ana faaliyeti ticaret olan girişimler ise ihracatta %37,7, ithalatta ise %37,8 paya sahip oldu.

Sektörlerde Girişim Büyüklüğü Etkisi

Sanayi sektörünün ihracatında, 250+ kişi çalışanı olan büyük ölçekli girişimler %70,3’lük bir pay ile ön plana çıktı. Bu durum, sanayi ihracatının büyük ölçüde büyük firmalar tarafından yönlendirildiğini gösteriyor. Ticaret sektörünün ihracatında ise durum farklılık gösterdi; 1-249 kişi çalışanı olan küçük ve orta ölçekli girişimler, %89,0’lık pay ile bu alanda hâkimiyetlerini sürdürdü.

İthalat cephesinde de sanayi sektöründe büyük ölçekli girişimlerin etkisi belirgindi; bu firmalar sanayi ithalatının %80,7’sini gerçekleştirdi. Ticaret sektöründe büyük ölçekli girişimlerin payı %29,8 iken, diğer sektörlerde bu oran %68,6 olarak kaydedildi.

Coğrafi Dağılım ve Ürün Grupları

Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin ihracatının coğrafi dağılımı incelendiğinde, %49,2’sinin Avrupa Birliği (AB 27) ülkelerine, %14,3’ünün AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerine ve %10,9’unun Yakın ve Orta Doğu ülkelerine yapıldığı görüldü. AB 27 ülkelerine yapılan toplam ihracatın %66,3’ü sanayi, %30,5’i ticaret ve %3,3’ü diğer sektörlerden geldi.

İthalat tarafında ise sanayi girişimleri, ithalatlarının %35,3’ünü AB 27 ülkelerinden, %25,9’unu Diğer Asya ülkelerinden ve %15,9’unu AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinden gerçekleştirdi. Ticaret sektöründeki girişimler için en çok ithalat yapılan ülke grupları sırasıyla %34,4 ile AB 27 ülkeleri, %30,9 ile Diğer Asya ülkeleri ve %16,2 ile AB üyesi olmayan Avrupa ülkeleri oldu.

Ürün gruplarına göre dış ticaret dağılımında, imalat sanayi ürünleri ihracatının %59,5’ini ana faaliyeti sanayi olan girişimler, %36,3’ünü ise ana faaliyeti ticaret olan girişimler üstlendi. Sanayi girişimlerinin ihracatının %97,6’sını imalat sanayi ürünleri oluştururken, madencilik ve taş ocakçılığı ürünleri %1,0, tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri ise %0,8 paya sahip oldu.

İmalat sanayi ürünleri ithalatının %43,5’i ticaret, %43,1’i sanayi ve %13,3’ü diğer sektörlerdeki girişimler tarafından yapıldı. Sanayi sektöründeki girişimlerin ithalatının %77,7’sini imalat sanayi ürünleri, %4,1’ini tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri ve %3,2’sini madencilik, taş ocakçılığı ürünleri oluşturdu.

Dış Ticarette Yoğunlaşma ve Ülke Sayısı Analizi

Türkiye’nin dış ticaretinde belirli girişimlerde yoğunlaşma eğilimi de dikkat çekti. En çok ihracat yapan ilk 500 girişim, toplam ihracatın %51,0’ını, ithalatın ise %64,8’ini gerçekleştirdi. İlk 5 girişim ise toplam ihracatın %8,9’unu, ithalatın ise %13,8’ini tek başına üstlendi.

Sektörel bazda yoğunlaşmaya bakıldığında, sanayi sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin sektördeki payı %14,8 iken, ticaret sektöründe bu oran %11,5 olarak kaydedildi. İthalatta ise sanayi sektöründe ilk 5 girişimin payı %19,6, ticaret sektöründe ise %11,8 oldu.

Girişimlerin dış ticaret yaptığı ülke sayısına ilişkin veriler, konsantrasyonun yüksek olduğunu gösterdi. İhracat yapan girişimlerin %39,0’ı tek bir ülkeye ihracat yaparken, %14,8’i iki ülkeye ihracat gerçekleştirdi. Yirmi ve daha fazla ülkeye ihracat yapan girişimlerin oranı sadece %3,2 olmasına rağmen, bu girişimler toplam ihracatın %57,4’ünü tek başına karşıladı. Bu durum, az sayıda girişimin geniş bir coğrafyaya yayılan ihracat hacmine sahip olduğunu ortaya koydu.

İthalat tarafında ise yoğunlaşma daha da belirgindi: girişimlerin %84,6’sı tek bir ülkeden ithalat yaparken, %6,1’i iki ülkeden ithalat gerçekleştirdi. Yirmi ve daha fazla ülkeden ithalat yapan girişimlerin oranı ise sadece %0,8 düzeyinde kaldı; ancak bu girişimler toplam ithalatın %52,5’ini oluşturdu. Bu veriler, Türkiye’nin dış ticaretinde hem ihracat hem de ithalatın, az sayıda ancak geniş ağlara sahip büyük girişimler ve sınırlı sayıda ülkeyle işlem yapan çok sayıda küçük girişim arasında dağıldığını gösteriyor.