Türkiye'de halk sağlığını tütün ve nikotin ürünlerinin zararlarından korumayı hedefleyen sivil toplum inisiyatifi Değer Hareketi, ikinci paydaş toplantısında medya ve iletişim alanındaki gelişmeleri masaya yatırdı. Sağlık, çevre ve aile gibi çeşitli konularda düzenli olarak gerçekleştirilen bu buluşmalar, farklı disiplinlerden uzmanların, akademisyenlerin ve genç temsilcilerin bir araya gelerek ortak çözüm arayışlarını içeriyor. Geçtiğimiz ay eğitim ve gençlik odaklı ilk toplantısını gerçekleştiren oluşum, bu ayki oturumunda tütün kontrolünün kritik bir bileşeni olan medya görünürlüğünü mercek altına aldı.
Dijital Platformlarda Artan Görünürlük ve Denetim Eksikliği
Ankara'da düzenlenen "Medya, Mevzuat ve Tütün Kontrolü: Görünürlükten Sorumlu İletişime" başlıklı toplantıda, geleneksel yayından dijital mecralara geçen içerik üretim biçimlerinin tütün kullanımını normalleştirme riskine dikkat çekildi. Özellikle televizyon dizileri, sinema filmleri ve sosyal medya fenomenlerinin günlük yaşam paylaşımları aracılığıyla tütün ürünlerinin doğal birer parça gibi sunulmasının, gençler üzerinde olumsuz bir örselenme yarattığı belirtildi. Türkiye'de tütün tüketiminin yaygınlığının arttığı göz önüne alındığında, kamusal alanlarda dumansız hava hakkının korunması ve bu konunun medyada daha fazla yer bulması gerektiği vurgulandı.
Toplantıya Gençlik Servisleri Merkezi, AISEC, Gençlerin İklimi Derneği, Yeşil Düşünce Derneği ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti gibi sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri katıldı. Katılımcılar, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) denetimindeki geleneksel yayınlar için geçerli olan sıkı kuralların, dijital platformlarda yeterince uygulanmadığını ifade etti. Yeni nesil elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünlerinin, yüksek takipçili hesaplar üzerinden yapılan örtülü reklamcılıklarla kolayca erişilebilir hale geldiği tespit edildi. Bu durumun denetimi için RTÜK ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) arasında iş birliğinin artırılması ve vatandaşların şikayet mekanizmalarının güçlendirilmesi önerildi.
Mevzuat Güncellemesi ve Sorumlu İçerik Üretimi
4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlı Etkilerinin Kontrolüne Dair Kanun, ticari amaçlı kullanımları ve görüntülenmeleri yasaklasa da 2018 yılında yapılan değişikliklerle dijital ortam da kapsama dahil edilmesine rağmen uygulamada boşluklar olduğu belirtildi. Yasal çerçevenin net olmasına rağmen, medyanın yapısındaki değişim ve yeni içerik türleri nedeniyle denetim süreçlerinde aksaklıklar yaşandığı aktarıldı. Toplantıda, mevcut mevzuatın eksik kalan kısımlarının doldurulması ve gelecekte planlanan yasa değişikliklerine katkı sağlayacak politika önerileri geliştirilmesi konusunda uzlaşı sağlandı.
Katılımcılar, medya kuruluşlarının gönüllü olarak benimsesini teşvik edebilecek sorumlu içerik üretim ilkelerinin oluşturulmasını da gündemine aldı. Halk sağlığı perspektifiyle hareket eden iletişim stratejilerinin, tütün endüstrisinin ticari çıkarlarına karşı koyacak şekilde yeniden yapılandırılması gerektiği savunuldu. Elde edilen çıktılar, Değer Hareketi'nin sonraki aşamalarda yürüteceği savunuculuk çalışmalarına ve kanıta dayalı politika geliştirmeye zemin hazırlayacak.
