Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), demans riskini azaltmaya yönelik güncellenmiş yol haritasını 15 Temmuz 2026 tarihinde kamuoyuyla paylaştı. İkinci baskı olarak yayımlanan bu kapsamlı rehber, fiziksel aktivite, sosyal yaşam, kronik hastalıkların etkin yönetimi ve çevresel faktörler dahil olmak üzere birçok değiştirilebilir risk faktörüne odaklanıyor. Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demans için henüz kesin bir tedavi bulunmadığını belirterek, yaşam boyu sürdürülecek koruyucu alışkanlıkların hastalığın ortaya çıkma riskini düşürmede hayati bir rol oynadığını ifade etti. Milyonlarca kişiyi etkileyen demans, küresel çapta yaşlanan nüfusun da etkisiyle giderek daha ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelmektedir.

DSÖ'nün "Demans Riskinin Azaltılması Rehberi" başlıklı bu yayını, hastalığın gelişim riskini azaltabilecek yaşam tarzı değişikliklerine dair en güncel bilimsel kanıtları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl'ün açıklamalarına göre, 2019 yılında yayımlanan ilk rehberin ardından hazırlanan bu ikinci versiyon, son yıllarda elde edilen kapsamlı bilimsel veriler ışığında önemli ölçüde genişletildi ve zenginleştirildi. Bu güncelleme, demansla mücadelede proaktif ve önleyici yaklaşımların ne denli önemli olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Küresel Demans Yükü ve Yeni Risk Faktörleri

2021 yılı itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 57 milyon bireyin demansla yaşadığını hatırlatan Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, bu vakaların büyük bir çoğunluğunun düşük ve orta gelirli ülkelerde görüldüğünü vurguladı. Demansı tamamen ortadan kaldıran veya hastalığın seyrini geri çeviren kesin bir tedavi yönteminin henüz mevcut olmaması, koruyucu stratejilerin değerini artırıyor. Uzmanlar, yaşam boyu uygulanabilecek önleyici tedbirlerin, gelecekteki demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olduğunu belirtiyor. Demans risk faktörlerinin önemli bir kısmının değiştirilebilir nitelikte olması, erken dönemde bu faktörlerin kontrol altına alınmasının kritik bir öneme sahip olduğunu gösteriyor.

Güncellenen rehberde, daha önce ele alınmayan sekiz yeni risk faktörü listeye eklendi. Bu faktörler arasında HIV enfeksiyonu, inme ve travmatik beyin hasarı öne çıkıyor. Ayrıca, rehberin ilk baskısında yer alan sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtlar da detaylı bir şekilde yeniden gözden geçirildi ve güncel verilerle desteklendi. DSÖ rehberindeki öneriler, üç ana başlık altında toplanarak daha anlaşılır bir çerçeve sunuyor:

  • Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının teşvik edilmesi ve sürdürülmesi.
  • Demans riskiyle doğrudan ilişkili sağlık sorunlarının etkili bir şekilde yönetilmesi.
  • Çevresel kaynaklı risk faktörlerinin minimize edilmesi.

Koruyucu Yaklaşımlar: Yaşam Tarzı ve Sağlık Yönetimi

DSÖ rehberi, özellikle düzenli fiziksel aktivitenin, bilişsel egzersizlerin ve aktif bir sosyal yaşamın sürdürülmesinin demans riskini azaltmada güçlü koruyucu etkiler sağladığını belirtiyor. Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, normal bilişsel fonksiyonlara sahip veya hafif bilişsel bozukluk yaşayan yetişkinler için bilişsel eğitim programlarına ve çeşitli sosyal etkinliklere katılımın önemini vurguladı. Düzenli fiziksel aktivite, demans riskini azaltmaya yönelik mevcut bilimsel kanıtlar arasında en güçlü desteklenen uygulamalardan biri olarak öne çıkıyor.

Rehber sadece yaşam tarzı değişikliklerine odaklanmakla kalmıyor, aynı zamanda kronik hastalıkların kontrolünün de demans riskini düşürmede belirgin bir rol oynadığına dikkat çekiyor. Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, yüksek tansiyon (hipertansiyon), diyabet, obezite, yüksek kolesterol seviyeleri, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi sağlık sorunlarının uygun şekilde yönetilmesinin koruyucu etkisine işaret etti. Bu hastalıkların kontrol altında tutulması, beyin sağlığını destekleyerek demans gelişme olasılığını azaltabilir. Sigarayı bırakmak, rehberde güçlü bir öneri olarak yer alırken, alkol tüketimini sınırlamak ve dengeli, sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmek de riskin azaltılmasına önemli katkılar sağlıyor.

Çevresel Faktörler ve Günlük Yaşam Önerileri

Yeni rehberde ilk kez çevresel risk faktörlerine daha kapsamlı bir yer verildiği belirtildi. Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, özellikle uzun süreli hava kirliliğine maruz kalmanın demans gelişimi açısından önemli bir risk faktörü olarak değerlendirildiğini ifade etti. Bu durum, şehirleşme ve endüstriyel faaliyetlerin beyin sağlığı üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerine dikkat çekiyor.

Demans riskini günlük yaşamda azaltmak için Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, aşağıdaki yedi temel öneriyi sıraladı:

  • Düzenli fiziksel aktivite: Haftanın çoğu günü orta yoğunlukta egzersiz yaparak bedeninizi ve beyninizi aktif tutun.
  • Sosyal etkileşim: Sosyal çevrenizle bağlarınızı sürdürün, yeni ilişkiler kurun ve sosyal etkinliklere katılın.
  • Kronik hastalık yönetimi: Tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi mevcut kronik sağlık sorunlarınızı doktor kontrolünde tutun ve tedavi planlarınıza uyun.
  • Zararlı alışkanlıklardan kaçınma: Sigara kullanımını tamamen bırakın ve alkol tüketimini mümkün olduğunca sınırlayın.
  • Sağlıklı beslenme: Akdeniz diyeti gibi dengeli ve besleyici bir beslenme düzeni benimseyerek beyin sağlığınızı destekleyin.
  • Duyusal kayıpların tedavisi: İşitme ve görme kaybı gibi duyusal bozuklukları ihmal etmeyin, gerekli durumlarda uzman yardımı alın.
  • Kaliteli uyku: Beyin sağlığı için düzenli ve yeterli uyku alışkanlıkları geliştirin, uyku bozukluklarını ciddiye alın.