Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Buse Arslan, bireylerin kendi iç dünyalarını dinlemenin psikolojik sağlık üzerindeki olumlu etkilerini ve bu durumun tekrarlayıcı düşünme olarak bilinen ruminasyondan nasıl ayrıştığını detaylandırdı. Arslan'a göre, kendi kendini dinlemek, bireyin öz farkındalık seviyesini artırmanın temel yollarından biri olarak öne çıkıyor. Bu süreç, sadece zihindeki düşünceleri takip etmekle kalmayıp, aynı zamanda duyguları, bedensel duyumları, kişisel ihtiyaçları ve içsel deneyimleri fark edebilmeyi de kapsıyor. Klinik Psikolog Buse Arslan, bu durumun kişinin dikkatini dış dünyanın taleplerinden kendi iç dünyasına yönlendirmesi anlamına geldiğini belirterek, insan zihninin düşünen, hisseden ve anlam üreten karmaşık bir yapıya sahip olduğunu vurguladı.
Sağlıklı bir ruhsal işleyişin sürdürülebilmesi için bireylerin zaman zaman kendi iç dünyalarıyla temas kurmasının hayati önem taşıdığını ifade eden Arslan, kendini dinlemenin öz farkındalığın temel bileşenlerinden biri olduğunu belirtti. Öz farkındalık, kişinin ne hissettiğini, bu duyguların neden ortaya çıktığını ve davranışlarını nasıl etkilediğini anlama kapasitesini ifade eder. Arslan, çoğu zaman gün içinde hissedilen huzursuzlukların altında, uzun süredir bastırılan bir kırgınlık veya yoğun bir tükenmişlik gibi derin duyguların yattığını ve bunların ancak kişi kendini dinlemeye başladığında fark edilebildiğini dile getirdi. Bu sağlıklı içe yöneliş, bireye daha fazla açıklık ve farkındalık kazandırıyor.
Kendini Dinlemek ve Ruminasyon Arasındaki Temel Farklar
Klinik Psikolog Buse Arslan, kendini dinlemenin sürekli bir analiz etme hali olmadığını ve günümüzde birçok kişinin içe dönüklük ile aşırı zihinsel meşguliyeti birbirine karıştırdığını ifade etti. Sağlıklı bir içe yönelişin bireye netlik ve farkındalık sağladığını, ancak aşırı analizin zamanla kişinin düşüncelerinin içinde kaybolmasına yol açabileceğini belirtti. Amaç, zihinde olup biten her şeyi kontrol etmeye çalışmak değil, onlara karşı meraklı, yargılamayan ve anlayışlı bir tutum geliştirebilmektir. Psikoterapinin hedeflerinden birinin de kişinin kendi iç deneyimini daha doğru okuyabilmesini sağlamak olduğunu belirten Arslan, insanların yaşadıkları duygudan çok, o duyguya yükledikleri anlamdan dolayı zorlandıklarını aktardı. Kendini dinleyebilen bireylerin, duygularını bastırmak yerine tanımayı, ihtiyaçlarını fark etmeyi ve kendileriyle daha sağlıklı bir ilişki kurmayı öğrendiğini vurguladı.
Arslan, kendini dinlemek ile ruminasyon (tekrarlayıcı düşünme) arasındaki önemli farklara da değindi. Her iki kavram ilk bakışta benzer görünse de, psikolojik açıdan aralarında kritik bir ayrım bulunmaktadır. Kendini dinlemek, kişinin duygu ve düşüncelerini anlama odaklı, sağlıklı bir farkındalık sürecidir. Ruminasyon ise aynı düşüncelerin çözüm üretmeksizin, tekrar tekrar zihinde dönüp durduğu ve kişinin bu döngü içinde sıkışıp kaldığı bir düşünme biçimidir. Sağlıklı bir içe yönelişte birey, yaşadığı bir olay sonrası 'Bu olay beni neden etkiledi?', 'Neye kırıldım?' gibi sorularla deneyimi anlamlandırmaya çalışırken, ruminasyonda düşünce süreci ilerlemez, kişi saatlerce aynı olayı zihninde tekrar eder, kendini veya başkalarını suçlar ve sonuçta rahatlamak yerine daha da yorulur. Ruminasyonun temel amacı, belirsizliği tamamen ortadan kaldırmaya çalışmaktır; oysa yaşamda mutlak cevaplar her zaman mümkün değildir. Özellikle depresyon ve kaygı bozukluklarında sıkça görülen ruminasyon, problem çözmekten çok psikolojik sıkıntının devam etmesine katkıda bulunur. Arslan, kendini dinledikten sonra zihnin netleşmesi ve duyguların daha iyi anlaşılması durumunun sağlıklı bir farkındalık olduğunu; ancak aynı düşüncelerin tekrar tekrar düşünülmesine rağmen sonuca ulaşılamıyor ve yorgunluk hissediliyorsa ruminatif bir döngünün içinde olunduğunu belirtti.
İç Sesin Şekillenmesi ve Öz Şefkatin Rolü
Klinik Psikolog Buse Arslan, iç sesimizin doğuştan gelen değişmez bir özellik olmadığını, çocukluk dönemindeki bakım verenlerle kurulan ilişkiler, yaşam deneyimleri ve kendimiz hakkında geliştirdiğimiz inançlarla zamanla şekillendiğini ifade etti. Özellikle sık eleştirilen, koşullu kabul gören veya hata yapmanın tolere edilmediği ortamlarda büyüyen bireylerde, dışarıdan gelen eleştirel seslerin zamanla içselleşebileceğini aktardı. Yetişkinlikte bu sesin kişinin kendi zihninden gelmeye başladığını ve birçok kişinin en sert eleştiriyi kendisine yönelttiğini belirtti. Bu noktada Öz Şefkat Terapisi’nin önemli bir bakış açısı sunduğunu söyleyen Arslan, bu yaklaşımın kurucusu Klinik Psikolog Paul Gilbert'ın, insanların çoğu zaman başkalarına gösterdikleri anlayış ve şefkati kendilerine göstermekte zorlandıklarını ifade ettiğini hatırlattı. Psikolojik dayanıklılığı artıran en önemli becerilerden birinin, kişinin zorlandığı anlarda kendisiyle nasıl konuştuğu olduğunu vurguladı.
Terapideki amacın, eleştirel iç sesi tamamen susturmak olmadığını belirten Arslan, bu sesin çoğu zaman bizi koruma ve hata yapmamamızı sağlama amacı taşıdığını, ancak bunu sert ve yıpratıcı bir dille yaptığını açıkladı. Bu nedenle terapide kişiye, bu eleştirel sesi fark etmesi ve onun karşısına daha şefkatli, daha dengeli bir iç ses geliştirmesinin öğretildiğini dile getirdi. Arslan, bir örnekle durumu açıklayarak, iş yerinde küçük bir hata yapan birine 'yine beceremedim, benden hiçbir şey olmaz' diye düşündüğünde, terapistin ona 'Aynı durumu çok sevdiğiniz bir arkadaşınız yaşasaydı ona ne söylerdiniz?' diye sorabileceğini belirtti. Çoğu kişinin bu soruya 'herkes hata yapabilir', 'bu tek bir hata, seni tanımlamaz', 'bir dahaki sefere daha iyi olacaktır' gibi cevaplar vereceğini ve ardından 'Peki neden aynı anlayışı kendinize göstermiyorsunuz?' sorusunun geldiğini ifade etti. Arslan, öz şefkatin, yapılan hataları görmezden gelmek veya sorumluluk almamak anlamına gelmediğini, tam tersine kişinin kendi acısını inkâr etmeden, onu büyütmeden ve kendisini değersizleştirmeden karşılayabilmesi olduğunu vurguladı. Araştırmaların, kendisiyle daha şefkatli konuşabilen bireylerin kaygı düzeylerinin daha düşük ve psikolojik dayanıklılıklarının daha yüksek olduğunu gösterdiğini sözlerine ekledi.
