Günlük yaşamın olağan akışında karşılaşılan, eskisine nazaran daha yavaş merdiven çıkma, gün sonunda artan yorgunluk hissi ya da anlık kalp çarpıntıları gibi durumlar genellikle göz ardı edilebilmektedir. Bazı bireyler, farkında olmadan günlük aktivitelerini azaltma eğilimine girer; daha az yürür, asansörü daha sık kullanır veya yorucu işlerden kaçınmaya başlar. Bu tür küçük bedensel sinyaller, zamanla alışılmış bir durum haline gelerek önemsiz görülebilir. Oysa kalp rahatsızlıklarının her zaman belirgin göğüs ağrısı ya da ciddi nefes darlığı gibi semptomlarla kendini göstermediği bilinmelidir. Kimi zaman kişi kendini tamamen sağlıklı hissetse dahi, kalp ve damar sistemindeki sorunlar sinsi bir şekilde ilerleyebilir. Memorial Bahçelievler Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümü’nden Prof. Dr. Burak Onan, belirti vermeden ilerleyebilen kalp rahatsızlıkları ve dikkat edilmesi gereken işaretler hakkında önemli açıklamalarda bulundu.
Halk arasında sıkça kullanılan “gizli kalp hastalığı” ifadesi, tıp literatüründe tek bir spesifik hastalığı tanımlamaz. Bu terim, belirgin bir şikâyete yol açmadan gelişen veya verdiği küçük sinyallerin fark edilmemesi nedeniyle geç teşhis edilen çeşitli kalp ve damar hastalıklarını kapsamaktadır. Kalbi besleyen damarların daralması, bazı kalp kapakçığı sorunları, ritim düzensizlikleri ve kalpten çıkan ana damardaki genişlemeler gibi durumlar, uzun bir süre boyunca herhangi bir semptom göstermeden seyredebilir. Bazı hastalarda kalp rahatsızlıkları, rutin kontroller sırasında fark edilen bir kalp sesi, tansiyon ölçümleri esnasında, ameliyat öncesi yapılan değerlendirmelerde veya farklı bir sebeple gerçekleştirilen görüntüleme tetkiklerinde tesadüfen tespit edilebilmektedir. Bu nedenle, kişinin belirgin bir rahatsızlığının olmaması, kalbinde herhangi bir sorun bulunmadığı anlamına gelmemelidir.
Kalp Hastalıklarının Farklı Yüzleri ve Belirtileri
Kalp hastalıkları, belirti verdiğinde dahi bu işaretler her zaman kolayca fark edilemeyebilir. Daha önce rahatlıkla tamamlanan bir yürüyüşte erken yorulma, merdiven çıkarken kısa süreli nefes darlığı yaşama, göğüste baskı veya huzursuzluk hissi, ara sıra ortaya çıkan çarpıntılar, baş dönmesi veya efor kapasitesinde azalma gibi durumlar genellikle gözden kaçırılabilir. Bu tür değişiklikler çoğu zaman yaşlanmaya, yoğun çalışma temposuna, uykusuzluğa veya strese bağlanma eğilimindedir. Önemli olan, tek bir yorgunluk anı değil, kişinin kendi normal yaşam düzenine kıyasla ortaya çıkan süreklilik arz eden değişimlerdir. Aynı mesafeyi yürümekte zorlanmak, günlük işleri daha sık mola vererek tamamlamak ya da daha önce sorun yaratmayan hareketlerden kaçınmaya başlamak, vücudun verdiği önemli uyarılar arasında yer alabilir. Bu belirtiler her zaman kesin olarak kalp hastalığına işaret etmese de, tekrarlamaları veya giderek daha belirgin hale gelmeleri durumunda mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.
Her kalp hastalığı kendine özgü belirtilerle ortaya çıkabilir. Örneğin, kalbi besleyen damarlardaki daralmalar bazı kişilerde göğüs ağrısı yerine sadece efor sırasında çabuk yorulma şeklinde kendini gösterebilir. Kalp kapak hastalıkları nefes darlığı veya günlük aktivitelerde yavaşlama ile ortaya çıkabilirken, ritim bozuklukları aralıklı çarpıntılarla kendini belli edebilir. Kalpten çıkan ana damardaki genişlemeler ise genellikle başka nedenlerle yapılan görüntülemelerde tesadüfen saptanmaktadır. Bu sebeple, kalp hastalıklarını düşündüren tek ve değişmez bir belirti bulunmamaktadır. Kişinin risk faktörleriyle birlikte günlük yaşamındaki değişikliklerin de dikkatle ele alınması gerekmektedir.
Risk Faktörlerine Dikkat
Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü bulunanlar, yüksek tansiyon, diyabet veya yüksek kolesterol sorunu yaşayanlar, sigara kullananlar ve hareketsiz bir yaşam tarzına sahip olanlar, kalp ve damar hastalıkları açısından daha yüksek risk taşımaktadır. Fazla kilolu olmak, ilerleyen yaş ve uzun süredir kontrol altında olmayan kronik sağlık sorunları da riski artırabilmektedir. Daha önce kalp hastalığı tanısı almış, kalp kapağında sorun olduğu belirtilmiş, stent uygulanmış veya kalp ameliyatı geçirmiş kişilerin kendilerini iyi hissetseler bile hekimleri tarafından önerilen düzenli kontrollerini aksatmamaları büyük önem arz etmektedir. Zira bazı kalp hastalıklarında tedavi zamanlaması yalnızca şikâyetlere göre değil, kalbin yapısında ve çalışma düzeninde meydana gelen değişikliklere göre belirlenmektedir.
Kişiye Özel Kalp Kontrollerinin Önemi
Kalp değerlendirmesi, herkese aynı şekilde uygulanan standart bir tetkik paketi olarak düşünülmemelidir. Kontroller; kişinin yaşı, yaşadığı şikayetler, aile öyküsü ve mevcut risk faktörleri göz önünde bulundurularak kişiye özel olarak planlanmalıdır. İlk değerlendirme aşamasında fiziksel muayene, tansiyon ölçümü ve gerekli kan testleri yol gösterici nitelikte olabilir. Gerektiğinde EKG ile kalbin ritmi, ekokardiyografi ile kalbin yapısı ve kapakçıkları detaylı bir şekilde incelenebilir. Bulgular doğrultusunda efor testi, ritim holteri veya daha ileri görüntüleme yöntemleri de planlanabilmektedir. Herhangi bir şikayeti olmayan herkese tüm bu testlerin yapılması doğru bir yaklaşım değildir. Asıl amaç, riskleri doğru bir şekilde belirlemek ve kişiye gerçekten gerekli olan incelemeleri doğru zamanda uygulamaktır. Bu sayede hem gereksiz tetkiklerden kaçınılabilir hem de önemli bir bulgunun gözden kaçma riski minimize edilebilir.
Kendinizi iyi hissetseniz bile kalp kontrollerinizi ertelemeyin. Kalp hastalıklarında erken dönemde fark edilen değişiklikler, gerekli önlemlerin alınmasına ve tedavinin zamanında planlanmasına yardımcı olabilmektedir. Özellikle risk faktörü taşıyan kişilerin hekimleri tarafından önerilen kontrol aralıklarına titizlikle uyması büyük önem taşımaktadır. Yeni başlayan veya giderek artan nefes darlığı, efor sırasında ortaya çıkan göğüs rahatsızlığı, çarpıntı, bayılma veya ayaklarda şişlik gibi belirtiler varsa, tıbbi değerlendirme kesinlikle ertelenmemelidir. Ani ve şiddetli göğüs ağrısı, aniden gelişen nefes darlığı, bayılma veya soğuk terlemeyle birlikte görülen belirgin rahatsızlık hissi ise acil tıbbi müdahale gerektiren durumlar olabilir. Kalbin verdiği işaretleri doğru yorumlayabilmek için yalnızca ağrıya değil, günlük yaşamda ortaya çıkan küçük ancak kalıcı değişikliklere de dikkat etmek hayati önem taşımaktadır.
